Bildumak

Musikak etengabeko presentzia du Antonio Oteizaren obran. Interprete bakarren eta taldeko eszenen bidez, eskultoreak aztertzen du jotzeko ekintzak gorputza nola eraldatzen duen, arreta nola biltzen duen eta soinu-espazio bera partekatzen duten pertsonen artean harremanak nola sortzen dituen.

Musikariak lanean, protagonismoa ez dago irudi bakar baten esku. Obrak presentzia desberdinak elkartzen ditu, haien artean hierarkia zurrunik ezarri gabe. Pertsonaia bakoitzak bere kokapena eta bere keinua gordetzen ditu, baina ezin da multzotik kanpo erabat ulertu.

Konposizioa horizontalki garatzen da, sarrera jarraituz eraikitako musika-esaldi baten moduan. Irudiak altuera eta sakonera desberdinetan ageri dira: batzuk hondotik hurbilago geratzen dira, eta beste batzuk ikuslearengana aurreratzen dira. Erritmo espazial horrek eszena ilara estatiko bihurtzea eragozten du.

Ezkerreko aldean, gorputz luzangak trinkotasun handiz pilatzen dira, elkarren gainean neurri batean jarrita. Bolumen batzuk argi bereizten dira; beste batzuk, berriz, aldameneko irudiekin eta erliebearen beraren gainazalarekin bat egiten dute. Begiradak poliki egin behar du aurrera presentzia desberdinak antzemateko.

Erdialdean, pertsonaiek trantsizioa ezartzen dute ezkerreko dentsitatearen eta eskuinaldeko forma irekiagoen artean. Gorputzak plano kurbatuen, masa bertikalen eta konposizioari arnasa hartzen uzten dioten tarte txikien bidez artikulatzen dira.

Eskuinalderantz, hainbat musikari argiago hautematen dira. Eskuak instrumentuak iradokitzen dituzten formetara jaisten dira, baina Oteizak ez ditu zehaztasun teknikoz deskribatzen. Ekintza musikala ezagutzeko behar diren jarrera, kontaktua eta kontzentrazioa gordetzen ditu, baina erliebea ilustrazio hutsa bihurtuko luketen xehetasunei uko egiten die.

Zehaztugabetasun hori obraren balioetako bat da. Instrumentuak suma daitezke, baina ez dute interpretazio itxirik inposatzen. Musika, objektu argi identifikagarrien zerrenda gisa baino gehiago, gorputzen arteko harreman gisa agertzen da.

Aurpegiak forma obalatu, angelutsu edo apur bat ahurretara murrizten dira. Ez dago erretratu indibidualik, ezta aurpegi-adierazpen zehatzik ere. Interprete bakoitzaren nortasuna jarreran dago: batzuk tente daude; beste batzuk makurtzen dira, eusten dute, jotzen dute edo instrumentuaren inguruan biltzen dira.

Oteizak adierazkortasuna aurpegieratik jarrerara eramaten du. Ikusleak ez du erretratatutako pertsona multzo bat ikusten, esperientzia partekatu baten barruan kontzentrazio-egoera desberdinak baizik.

Lerro bertikalek erliebearen zati handi bat antolatzen dute. Gorputzek, elementu instrumentalek eta hondoko banaketek gainazala zeharkatzen duen goranzko kadentzia osatzen dute. Haien aurrean, eskuek, besoek eta forma horizontal batzuek etenak eta norabide-aldaketak sartzen dituzte.

Txandakatze horren bidez egiten da musika ikusgarri. Bertikalek jarraitutasuna eta euskarria ematen dute; diagonalek mugimendua iradokitzen dute; irudien arteko tarteek isiluneen moduan jarduten dute. Konposizioak, horrela, soinuaren, itxarotearen eta erantzunaren bidez eraikitako interpretazio baten antzeko egitura hartzen du.

Hondoak ez du arkitektura zehatzik irudikatzen. Haren banaketek eta maila-aldaketek musikariak elkartzeko behar adinako espazioa sortzen dute, baina ez dituzte eszenatoki edo leku ezagun batean kokatzen. Oteizak alderdi anekdotikoa ezabatzen du, irudien arteko harremanean kontzentratzeko.

Erliebearen sakonera ere ez da uniformea. Irudi batzuk apenas bereizten dira planotik; beste batzuek, berriz, gorputz handiagoa hartzen dute eta beren itzal propioak sortzen dituzte. Gainazalaren eta bolumenaren arteko oszilazio horrek musikari batzuk aurreratu eta beste batzuk bigarren plano batean geratzea eragiten du.

Patinak aktiboki parte hartzen du antolamendu horretan. Tonu argiek irudi batzuk begiradara hurbiltzen dituzte; berdeek eta gune ilunek, berriz, beste batzuk sakonera handiagoan integratzen dituzte. Koloreak ez du hierarkia finkorik ezartzen, argiarekin batera aldatzen den ikusmen-ibilbidea baizik.

Testurak mugikortasun hori areagotzen du. Ebakidurek, gainazal zimurrek eta materia-pilaketa txikiek brontzea ikusmenaren aldetik geldi geratzea eragozten dute. Ikuslea obraren aurrean mugitzen denean, distira eta itzalen segidak gorputzak aktibatu eta haien arteko harremanak berrantolatzen ditu.

Formatu horizontalak taldearen ideia indartzen du. Eszena ez da erdigune absolutu baten inguruan biltzen, baizik eta mutur batetik bestera hedatzen da, erliebearen ertz irregularretatik harago jarraituko balu bezala.

Oteizak ez ditu musikariak figura heroiko edo ikusgarri gisa aurkezten. Diziplina partekatu batean murgilduta erakusten ditu, non parte-hartzaile bakoitzak bere keinuari eta, aldi berean, besteen presentziari arreta jarri behar dion.

Eskakizun bikoitz horretan dago obraren esanahi sakona. Musikak banakotasuna behar du, baina baita integrazioa ere; ahots propioa eta egitura komun baten parte izateko gaitasuna. Interprete bakoitzak zerbait desberdina eskaintzen du, baina emaitza ahots horiek elkarrekin harremanetan jartzen direnean bakarrik sortzen da.

Musikariak lanean, Antonio Oteizak giza talde bat erritmo eta erresonantzien arkitektura bihurtzen du. Brontzea isilik dago, baina gorputzen, keinuen eta tarteen segidak desberdintasunaren elkarbizitzatik sortzen den musika kolektibo baten inpresioa gordetzen du.