Bildumak

Irrintzia euskal kulturan errotutako oihu zorrotz eta luzanga da. Jaietan, erromerietan, topaketetan eta poza, indarra edo atxikimendu kolektiboa adierazteko uneetan entzun izan da. Pertsona bakar baten gorputzetik jaiotzen da, baina besteengana zuzentzen da, eta espazio partekatuan hartzen du bere zentzurik beteena.

Antonio Oteizak ez du jai bat irudikatzen, ezta pertsonaia paisaia ezagun batean kokatzen ere. Anekdota oro ezabatzen du, eta ahotsak gorputzaren mugak gainditzen dituela dirudien une zehatzean kontzentratzen du obra.

Irudia oinarri estu batetik altxatzen da, plano irregularren segida baten bidez. Burua gora eta zertxobait atzerantz zuzenduta dago, eta konposizio osoa gidatzen du. Aurpegiak ez du ezaugarri indibidualizaturik: haren indar adierazkorra ez dator aurpegiera jakin batetik, lepoan, sorbaldetan eta enborrean metatutako jarreratik eta tentsiotik baizik.

Besoetako bat buruaren ondoan altxatzen da, eta alboan barrunbe zabala irekitzen du. Hutsune horrek funtsezko eginkizuna du. Ez da gorputzeko bi atalen arteko tarte ustekabekoa, irrintzia hedatzen dela irudikatzeko eremua baizik. Oteizak materiaren gabezia erabiltzen du eskulturak fisikoki ezin duen hori iradokitzeko: soinua.

Enborra ere ez da bolumen itxi gisa aurkezten. Barrunbeek, ebakidurek eta hausturek gorputza barrutik irekitzen dela sentiarazten dute. Anatomia erresonantzia-egitura bihurtzen da, plano bakoitzak ahotsaren hedapenean parte hartuko balu bezala.

Beheko aldeak egonkortasun handiagoa eskaintzen du. Hankak eta oinak masa estu batean txertatzen dira, eta goiko zatiaren bultzada sostengatzen dute. Sustraitzearen eta goratzearen arteko kontraste hori ezinbestekoa da: irudia lurrari lotuta dago, baina haren energia guztia kanporantz eta gorantz zuzentzen da.

Obra nabarmen aldatzen da ikuspuntuaren arabera. Aurrez aurre, irrintzia jaurtitzeko ekintzak menderatzen du irudia; alboetatik, gorputzaren makurdura eta aurpegiaren ondoan irekitako hutsunea are indartsuago ageri dira. Atzealdetik, irudiak bere izaera narratiboaren zati bat galtzen du eta eraikuntza itxiago, bertikalago eta abstraktuago bihurtzen da.

Gainazalak modelatuaren arrasto zuzena gordetzen du. Ebakidurek, barrunbeek, fundizio-arrastoek eta lodiera-aldaketek argia zatitzen dute eta idealizazioa saihesten dute. Brontzea ez da azal uniforme baten moduan ageri, presiopean dagoen materia baten moduan baizik, irudiaren barne-indarrak irekia.

Patinak sentsazio hori sakontzen du. Berdeek eta marroiek dentsitatea eta izaera ia minerala ematen diote obrari; kobre-koloreko distirek, berriz, ertzak zeharkatzen dituzte energia-txinparta txikien antzera. Ikuslea eskulturaren inguruan mugitzen den heinean, argiak silueta aldatzen du eta irrintziaren norabidea behin eta berriz berreraikitzen du.

Marmol beltzak oinarri geometriko, egonkor eta isila eskaintzen du. Haren gainazal leunduak brontzearen irregulartasuna azpimarratzen du, eta nabarmen egiten du euskarriaren geldotasunaren eta irudian bildutako hedapenaren arteko kontrastea.

Oteizak herri-tradizio bati heltzen dio, baina ez du irudi folkloriko itxi batera mugatzen. Irrintzia ez da bitxikeria pintoresko gisa ageri, oinarrizko eta unibertsal den adierazpen gisa baizik: poza, indarra edo kidetasuna ahotsaren bidez kanporatzeko premia.

Irrintzilari lanak pertsona bat gorputz izateaz gain soinu ere bihurtzen den unea jasotzen du. Antonio Oteizak materia geldi eta isil batek espazioan barrena hedatzen jarraitzen duen oihu baten energia gordetzea lortzen du.