Bildumak

Trikititxa lanean, Antonio Oteizak euskal musika-kulturaren adierazpen ezagunenetako bati heltzen dio. Akordeoi diatonikoarekin eta jai, erromeria zein herri-bilkuratan interpretatutako musikarekin lotuta, trikitixa ez da hemen eszena folkloriko edo pintoresko gisa aurkezten. Eskultoreak gertuko errealitate bat hartzen du abiapuntu, partekatutako nortasunaren irudi garaikide bat eraikitzeko.

Konposizioa oinarri beretik altxatzen diren bi giza presentziaren inguruan antolatzen da. Interprete bakoitzak bere kokapena mantentzen badu ere, gorputzak hainbeste hurbiltzen dira, ezen ia bereizi ezin den egitura osatzen baitute. Musika ez da, beraz, bakarkako ekintza gisa irudikatzen, entzutea, koordinazioa eta laguntasuna eskatzen dituen esperientzia gisa baizik.

Akordeoi-jotzaileak ezkerraldea menderatzen du. Instrumentuak enborraren goiko zatia hartzen du eta aurrerantz proiektatzen da, bolumen zabal eta artikulatu baten moduan. Hauspoaren tolesturak plano bertikalen segida gisa lantzen dira, eta horien bidez ireki eta ixteko mugimendua ikusgarri bihurtzen da. Oteizak, horrela, musika-ekintza brontzera eramaten du, deskribapen naturalista zehatzik behar izan gabe.

Bigarren irudiak beste erritmo bat sartzen du konposizioan. Gorputza zertxobait makurtuta dago eta aurrean eusten duen elementuaren inguruan biltzen da. Ez da bigarren mailako laguntzaile huts gisa ageri; aitzitik, akordeoi-jotzailearen presentzia orekatzen du eta taldearen egitura osatzen du. Bien arteko hurbiltasunak musika-truke bat irudikatzera gonbidatzen du.

Aurpegiek oso ezaugarri gutxi dituzte. Interpreteen nortasuna ez dago itxura indibidualaren mende, haien jarreraren eta eszenaren barruan betetzen duten eginkizunaren mende baizik. Oteizak irudi unibertsal bihurtzen ditu, baina kultura zehatz batean sendo errotuta mantenduz.

Obrak ikuslea haren inguruan mugitzera gonbidatzen du. Aurrez aurre, bi irudiak argi eta garbi elkartuta ageri dira, eta instrumentuek begirada bereganatzen dute. Alboko ikuspegietan, besoek, gorputzek eta musika-bolumenek aurrera eta atzera egiten dutela ikusten da, barrunbe sakonak irekiz. Atzealdetik, kontakizuna ez da hain agerikoa, eta eskulturak izaera trinkoagoa eta ia arkitektonikoa hartzen du.

Gainazalak funtsezko zeregina du. Ebakidurek, tolesturek eta zimurtasunek argia modu irregularrean harrapatzen dute, eta leundutako ertzek distira beroak sortzen dituzte. Brontzeak ez du azal uniformerik; dardar egiten, tenkatzen eta aldatzen dela dirudi ikuslea obraren inguruan mugitzen den heinean.

Patina berdeak sakontasuna ematen dio eta multzoa ikusmenaren aldetik bateratzen du. Sakonuneetan ilundu egiten da; akordeoiaren ertzetan, buruetan eta gorputzen zenbait lerrotan, berriz, metalaren kobre-tonua berriro agertzen da. Argiak, horrela, obraren esanahi musikala laguntzen duen kadentzia bisuala sortzen du.

Oinarri integratuak bi irudiak lur komun bati lotzen dizkio. Ez dago musikarien eta hartzen duten espazioaren arteko bereizketa fisikorik: materia beretik sortzen dira. Marmol beltzezko peanak, erregularragoa eta isilagoa, eskultura mugatzen du eta haren bertikaltasuna indartzen du.

Antonio Oteizak musika material geldi eta isil baten bidez irudikatzea lortzen du. Mugimendua ez da keinu handituen bidez sortzen, gorputzen arteko tentsioaren, hauspoaren zabaltzearen eta planoen zatiketaren bidez baizik. Obraren barruan entzun ezin den baina ikusiz hauteman daitekeen erritmo bat gordetzen dela dirudi.

Trikititxa lanak tradizioa eta modernitatea elkartzen ditu, euskal kultura irudi folkloriko itxi batera mugatu gabe. Eskultoreak musika honetan bilkura eta pertenentzia modu bat ikusten du: belaunaldiz belaunaldi transmititutako jarduera bat, jendea jotzeko, entzuteko eta ospatzeko elkartzen den bakoitzean berritzen dena.

Azken batean, bere soinuetan bere burua ezagutzen duen komunitate bati buruz hitz egiten du obrak. Oteizak memoria musikal hori presentzia sendo eta iraunkor bihurtzen du, brontzeak partekatutako melodia baten oihartzuna gordeko balu bezala.